RBSE Class 10th 2019 Sanskrit-S-71-2019 Previous Year Papers
Sanskrit-S-71-2019 from the 2019 exam year is part of the Class 10th previous year papers archive on RBSE Solution. Many learners start here after finishing the textbook to see how questions were actually framed on the Rajasthan Board of Secondary Education (RBSE) paper.
Treat this question paper as a mock under gentle timing first, then as a marking exercise the second time. The introduction on this page is written only for this subject-and-year pair, not copied from other pages.
Bookmark the link if you coach juniors — the layout stays stable for search engines and classroom sharing.
Paper details
Quick reference for this previous year papers page — confirm board, class, and year & subject before you study.
| Board | RBSE |
|---|---|
| Class | Class 10th |
| Exam year | 2019 |
| Subject | Sanskrit-S-71-2019 |
| Resource type | Previous Year Papers |
| Category | RBSE Previous Year Question Papers |
| Website | RBSE Solution |
The table summarises this Previous Year Papers resource. Confirm RBSE, Class 10th, year 2019, and subject Sanskrit-S-71-2019 before studying.
RBSE Solution organises previous year papers so each URL carries chapter-specific guidance — better for students and for search engines than one generic paragraph for the whole class.
How to practise with this question paper
Stage one: read the Sanskrit-S-71-2019 question paper from 2019 without a timer and highlight command words — explain, prove, calculate, discuss. Stage two: attempt selected questions closed-book. Stage three: compare with solutions or teacher feedback.
Previous Year Papers work best when you log mistakes by topic, not only by question number. That log becomes your revision index before pre-boards.
RBSE Class 10th 2019 Sanskrit-S-71-2019
Scroll through the Previous Year Papers pages for Sanskrit-S-71-2019 (2019).
Rajasthan Board Class 10th Sanskrit-S-71-2019 2019 solved Previous Year Question Papers
माध्यमिक परीक्षा, 2019
SECONDARY EXAMINATION, 2019
तृतीय भाषा - संस्कृतम्
समय : 3¾ (सपादहोरात्रयम्) अधिकतमांका : 80
परीक्षार्थिभ्य: सामान्यनिर्देशा:
- परीक्षार्थिभि: सर्वप्रथम स्वप्रश्नपत्रोपरि अंक: अनिवार्यत: लेख्य:।
- सर्वे प्रश्ना: अनिवार्या:।
- सर्वेषां प्रश्नानामुत्तराण्युत्तरपुस्तिकायामेव लेखनीयानि।
- एकस्य प्रश्नस्य सर्वेषां खण्डानामुत्तराणि एकत्र एव लेखनीयानि।
- सर्वे प्रश्ना: संस्कृतभाषयैव उत्तरणीया:।
No. of Questions - 28 S-7-Sanskritam (T. L.)
No. of Printed Pages — 7
Page content could not be transcribed.
2. अधोलिखितस्य पठित गद्यांशस्य हिन्दीभाषया अनुवादं लिखत | [5]
गद्यांश (प्रथम विकल्प): स्वामिनो जीवन सर्वपन्थ सद्भावस्य निदर्शनमस्ति । स हि जाट-जातौ जातः, सिख्खगुरोः नानकदेवस्य पुत्रेण श्री चन्दनेन प्रवर्तिते उदासीसम्प्रदाये दीक्षितः । गुरू ग्रन्थस्योत्तमः पाठी अभूत् । एकादश वार्षिक-साधनया 700 पृष्ठात्मकस्य सिक्खेतिहासस्य लेखन कारितवान् । विभाजनकालीने हिंसाचारे क्षतानां मुस्लिमबन्धूनां चिकित्सा कारिता ।
हिन्दी अनुवाद: स्वामी जी का जीवन सर्वधर्म सद्भाव का उदाहरण है। वे जाट जाति में जन्मे थे और सिख गुरु नानकदेव के पुत्र श्री चन्द्र द्वारा प्रवर्तित उदासी सम्प्रदाय में दीक्षित हुए। वे गुरु ग्रन्थ साहिब के उत्तम पाठी थे। ग्यारह वर्षों की साधना से उन्होंने 700 पृष्ठों के सिख इतिहास का लेखन करवाया। विभाजन के समय हिंसा में घायल मुस्लिम भाइयों की चिकित्सा करवाई।
गद्यांश (द्वितीय विकल्प): मातृदेवो भव! पितृदेवो भव! आचार्यदेवो भव! अतिथिदेवो भव! यानि अनवद्यानि कर्माणि तानि सेवितव्यानि नो इतराणि। यानि सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि नो इतराणि । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धया देयम् । श्रिया देयम् । हिया देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् । एष आदेशः । एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषद् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् ।
हिन्दी अनुवाद: माता को देवता मानो! पिता को देवता मानो! आचार्य को देवता मानो! अतिथि को देवता मानो! जो निर्दोष कर्म हैं, उनका सेवन करना चाहिए, दूसरों का नहीं। जो उत्तम आचरण हैं, उनका तुम्हें अनुसरण करना चाहिए, दूसरों का नहीं। श्रद्धा से दान देना चाहिए। अश्रद्धा से दान नहीं देना चाहिए। धन से दान देना चाहिए। लज्जा से दान देना चाहिए। भय से दान देना चाहिए। समझौते से दान देना चाहिए। यह आदेश है। यह उपदेश है। यह वेदोपनिषद् है। यह अनुशासन है। ऐसे उपासना करनी चाहिए।
3. अधोलिखितस्य पठितपद्यस्य हिन्दीभाषया अनुवादं लिखत | [5]
पद्यांश (प्रथम विकल्प): सुवर्णो न हि येन दृष्टः किं तेन दृष्टं कुहचित् गवेः । मरौ भान्ति गाराः शिलासु कृष्णासु न ते हि मृग्याः ।
हिन्दी अनुवाद: जिसने सोना नहीं देखा, उसने कहीं गाय को क्या देखा? मरुभूमि में (सोने के) गहरे चमकते हैं, काली चट्टानों पर वे (गहरे) खोजे नहीं जाते।
(अर्थ: जिसने सोना नहीं देखा, वह गाय को सोना समझ सकता है। मरुभूमि में सोने के गहरे चमकते हैं, लेकिन काली चट्टानों पर वे नहीं पाए जाते।)
पद्यांश (द्वितीय विकल्प): परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम् । वर्जयित्तादृशं मित्रं विषकुम्भं पयोमुखम् ।।
हिन्दी अनुवाद: जो मित्र पीठ पीछे काम बिगाड़ने वाला हो और सामने प्रिय बोलने वाला हो, ऐसे मित्र को त्याग देना चाहिए, जैसे दूध से भरे मुँह वाला विष का घड़ा (त्याग दिया जाता है)।
4. अधोलिखितस्य पठित पद्यांशस्य संस्कृतेन व्याख्यां कुरुत | [4]
पद्यांश (प्रथम विकल्प): एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः । स्वं स्वं चरित्रं शिक्षेरन् पृथिव्यां सर्वमानवाः ।।
संस्कृत व्याख्या: अत्र कविः भारतस्य महत्त्वं वर्णयति। 'एतद्देशप्रसूतस्य' इति भारतदेशे जातस्य ब्राह्मणस्य (अग्रजन्मनः) समीपात् (सकाशात्) पृथिव्यां सर्वे मानवाः स्वं स्वं चरित्रं (आचरणम्) शिक्षेरन् (शिक्षां गृह्णीयुः) इति भावः। भारतदेशः सर्वेषां मानवानां चरित्रनिर्माणस्य आदर्शः अस्ति।
(हिन्दी सारांश: कवि कहते हैं कि इस भारत देश में जन्मे ब्राह्मणों से संसार के सभी मनुष्य अपने-अपने आचरण की शिक्षा लें।)
पद्यांश (द्वितीय विकल्प): त्वमसि शरण्या त्रिभुवनधन्या, सुरमुनि वन्दित चरणा । नवरस मधुरा कविता-मुखरा स्मितरूचि रूचिराभरणा ।।
संस्कृत व्याख्या: अत्र कविः देवीम् (सरस्वतीम्) स्तौति। हे देवि! त्वं शरण्या (शरण देने वाली) असि, त्रिभुवनधन्या (तीनों लोकों में धन्य) असि, सुरमुनिभिः वन्दितचरणा (देवताओं और मुनियों द्वारा वन्दित चरणों वाली) असि। त्वं नवरसैः मधुरा (नव रसों से मधुर) असि, कविता-मुखरा (कविता से मुखरित) असि, स्मितरूचिः (मुस्कान की कान्ति वाली) असि, रूचिराभरणा (सुन्दर आभूषणों वाली) असि।
(हिन्दी सारांश: हे देवी सरस्वती! तुम शरण देने वाली, तीनों लोकों में धन्य, देवताओं और मुनियों द्वारा वन्दित चरणों वाली हो। तुम नव रसों से मधुर, कविता से मुखरित, मुस्कान की कान्ति वाली और सुन्दर आभूषणों वाली हो।)
अधोलिखितस्य नाट्यांशस्य संस्कृतेन व्याख्या कार्या
नाट्यांशः
बालः — जृम्भस्व सिंह! दन्तांस्ते गणयिष्ये।
प्रथमा — अविनीत, किं नः उपत्यकानिर्विशेषाणि सत्त्वानि विप्रकरोषि? हन्त, वर्धते ते संरम्भः। स्थाने खलु ऋषिजनेन सर्वदमन इति कृतनामधेयोऽसि।
द्वितीया — एषा खलु केसरिणी त्वां लड्डयिष्यति यदि बालं न मुञ्चसि।
बालः — (सस्मितम्) अहो, बलीयः खलु भीतोऽस्मि! (दन्तान् दर्शयति)
अथवा
प्रतापः — अरे धिक्! यदि अहं मातृभूमिं रक्षितुं न शक्नोमि, किमत्र वासेन मे प्रयोजनम्? (निःश्वसिति)
(प्रविशति कश्चन राजपुत्र-सर्वदारः)
सर्वदारः — (राजोचितं प्रणम्य) विजयतां विजयतां महाराजः।
प्रतापः — (निःश्वस्य मुखं वीक्ष्य च) हा धिक्! विजयध्वनिं कृत्वा त्वमपि किमेवं मां लज्ज्यसे?
सर्वदारः — प्राणाधार! किमिदं भवान् वदति? स्वधर्माय भवता सर्वं किमपि कृतम्। स्वाधीनतायै सर्वं किमपि सोढम्। भवतः सदा विजय एव भविष्यति।
अधोलिखितेषु षण्णां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत
- सर्वदमनस्य मणिबन्धे किम् आबद्धम् आसीत्?
सर्वदमनस्य मणिबन्धे रक्षासूत्रम् आबद्धम् आसीत्।
- कस्तूरी कस्माद् जायते?
कस्तूरी मृगनाभेः जायते।
- लोकहितं मम करणीयम् इति गीतस्य रचनाकारः कः?
लोकहितं मम करणीयम् इति गीतस्य रचनाकारः कालिदासः।
- पञ्चतन्त्रस्य रचना केन कृता?
पञ्चतन्त्रस्य रचना विष्णुशर्मणा कृता।
- अस्माभिः कीदृशानि कर्माणि सेवितव्यानि?
अस्माभिः सुकृतानि कर्माणि सेवितव्यानि।
- सर्वे प्राणिनः केन तुष्यन्ति?
सर्वे प्राणिनः अन्नेन तुष्यन्ति।
- "संघशक्तिः" इति कथा हितोपदेशस्य कस्मात् परिच्छेदात् सम्पादिता विद्यते?
"संघशक्तिः" इति कथा हितोपदेशस्य मित्रलाभपरिच्छेदात् सम्पादिता विद्यते।
- काव्येषु किं वा उच्यते?
काव्येषु रसः उच्यते।
निर्देशः - प्रश्नसंख्या 6-9 पर्यन्तं रेखाङ्कितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत
- सर्पः भूत्वा दशति।
प्रश्नः – कः भूत्वा दशति?
- सः सत्यं वदति।
प्रश्नः – कः सत्यं वदति?
- भवतः सदा विजय एव भविष्यति।
प्रश्नः – कस्य सदा विजय एव भविष्यति?
- मेघान् गगने अवलोक्य नन्दामि।
प्रश्नः – कान् अवलोक्य नन्दामि?
प्रश्न 10:
प्रश्नपत्रमतिरिच्य स्वपाठ्यपुस्तकात् द्वौ श्लोकौ लिखत।
उत्तरम्: (यहाँ छात्र अपनी पाठ्यपुस्तक से कोई भी दो श्लोक लिख सकते हैं। उदाहरणार्थ:)
- “विद्याधनं सर्वधनं प्रधानम्” (विद्या ही सबसे बड़ा धन है।)
- “सत्यमेव जयते नानृतम्” (सत्य की ही जीत होती है, झूठ की नहीं।)
प्रश्न 11:
अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा एतदाधारितप्रश्नानाम् उत्तराणि यथानिर्देशं लिखत।
परेषाम् उपकारः परोपकारः उच्यते। “सर्वः स्वार्थं समीहते” इत्यपि कस्यचित् उक्तिः अस्ति। स्वार्थाय सर्वेषामपि प्राणिनः जीवन्ति। किन्तु यस्य जीवनम् अन्येभ्यः अस्ति, अपरेषां प्राणिनां सुखाय यः प्रयतते, कष्टं सहते च, वस्तुतः तस्यैव जीवनं सार्थकम् अस्ति। पश्य, गावः अन्येभ्यः क्षीरं प्रयच्छन्ति, अतः जनाः “गौः” इति वदन्ति। नदी स्वजलं स्वयं न पिबति, अन्येभ्यः प्राणिनां कृते ददाति। मेघान् पश्यत। स्वजलं सर्वेभ्यः वितरन्ति। पुष्पाणि सर्वेभ्यः सुगन्धं वितरन्ति। वृक्षाः फलानि प्रयच्छन्ति। मातृसमा उपकारिणी का विद्यते जगति? अतः स्वार्थं विहाय अन्येभ्यः जीवनमेव वरम्।
(क) अस्य गद्यांशस्य समुचितं शीर्षकं लिखत।
उत्तरम्: परोपकारः (या परोपकारस्य महत्त्वम्)
(ख) यथानिर्देशं प्रश्नानामुत्तराणि लिखत।
- सर्वे किं समीहन्ते?
उत्तरम्: सर्वे स्वार्थं समीहन्ते।
- काः क्षीरं प्रयच्छन्ति?
उत्तरम्: गावः क्षीरं प्रयच्छन्ति।
- नदी किं न पिबति?
उत्तरम्: नदी स्वजलं न पिबति।
- का विद्यते?
उत्तरम्: मातृसमा उपकारिणी विद्यते।
- किंनाम परोपकारः?
उत्तरम्: परेषाम् उपकारः परोपकारः उच्यते।
(ग) यथानिर्देशं प्रश्नानामुत्तराणि लिखत।
- “वृक्षाः फलानि प्रयच्छन्ति” – अत्र क्रियापदं किम्? लिखत।
उत्तरम्: प्रयच्छन्ति।
- “स्वार्थाय सर्वेषामपि जीवन्ति” – अत्र सर्वनामपदं किम्? लिखत।
उत्तरम्: सर्वेषाम्।
- “मातृसमा उपकारिणी का विद्यते?” – अत्र विशेषणपदं किम्? लिखत।
उत्तरम्: मातृसमा।
- “अतः स्वार्थं विहाय अन्येभ्यः जीवनमेव वरम्” – अत्र विशेष्यपदं किम्? लिखत।
उत्तरम्: जीवनम्।
प्रश्न 12:
अधोलिखित पदयोः सन्धिविच्छेदं कृत्वा सन्धेः नामापि लिखत।
- महर्षिः
उत्तरम्: महा + ऋषिः = महर्षिः (गुण सन्धिः)
- शिवोहम्
उत्तरम्: शिवः + अहम् = शिवोहम् (उत्व सन्धिः / विसर्ग सन्धिः)
प्रश्न 13:
अधोलिखित पदयोः सन्धिं कृत्वा सन्धेः नामापि लिखत।
- गै + अकः
उत्तरम्: गायकः (वृद्धि सन्धिः)
- शिव + ऊः
उत्तरम्: शिवोः (गुण सन्धिः)
प्रश्न 14:
अधोलिखित रेखाङ्कित पदेषु समस्तपदानां विग्रहम् अथवा विग्रहपदानां समासं कृत्वा समासस्य नामापि लिखत।
- अहो! इदं तु विशालभवनं विद्यते।
उत्तरम्: विग्रहः – विशालं च तत् भवनम् (कर्मधारय समासः)
- भरतशत्रुध्नौ भ्रातरौ आस्ताम्।
उत्तरम्: विग्रहः – भरतः च शत्रुध्नः च (द्वन्द्व समासः)
- दिने दिने प्रति योगाभ्यासः कर्तव्यः।
उत्तरम्: समासः – प्रतिदिनम् (अव्ययीभाव समासः)
प्रश्न 5
अधोलिखित रेखाड्लित पदेषु विभक्ति तत् कारणउ्च लिखत |
-
जल विना जीवन नास्ति |
रेखाड्लित पद: जल (जल विना)
विभक्ति: तृतीया विभक्ति (एकवचन)
कारण: 'विना' योगे तृतीया विभक्ति भवति।
-
पार्वती “नमः शिवाय” इति जपम् अकरोतू |
रेखाड्लित पद: शिवाय
विभक्ति: चतुर्थी विभक्ति (एकवचन)
कारण: 'नमः' योगे चतुर्थी विभक्ति भवति।
-
मन्दिस्म् उपर्युपरि ध्वज: विद्यते |
रेखाड्लित पद: मन्दिस्म् (मन्दिर + स्मिन्)
विभक्ति: सप्तमी विभक्ति (एकवचन)
कारण: 'उपर्युपरि' योगे सप्तमी विभक्ति भवति।
प्रश्न 6
प्रदत्तप्रकृति प्रत्ययाभ्यां शब्दं निर्माय वाक्य पूरयत |
-
धन+इनि → धनिनी
वाक्य: धनिनी आसीतू |
स्पष्टीकरण: 'धन' प्रकृति + 'इनि' प्रत्यय (स्त्रीलिङ्ग) = धनिनी (धनवती)।
-
शिक्षक+टाप → शिक्षिका
वाक्य: शिक्षिका बाला: पाठं पाठयति |
स्पष्टीकरण: 'शिक्षक' प्रकृति + 'टाप्' प्रत्यय (स्त्रीलिङ्ग) = शिक्षिका (स्त्री शिक्षक)।
प्रश्न 7
अधोलिखित रेखाड्वित पदयो: प्रकृतिप्रत्ययौ: पृथक् कृत्वा लिखत |
-
सा बुद्धिमती अस्ति |
रेखाड्लित पद: बुद्धिमती
प्रकृति: बुद्धि
प्रत्यय: मती (मतुप् + ङीप्)
स्पष्टीकरण: 'बुद्धि' + 'मतुप्' प्रत्यय (स्त्रीलिङ्गे 'ङीप्' आगमः) = बुद्धिमती।
-
राज्ञः पत्नी पार्वती अस्ति |
रेखाड्लित पद: राज्ञः
प्रकृति: राजन्
प्रत्यय: ङस् (षष्ठी विभक्ति एकवचन)
स्पष्टीकरण: 'राजन्' प्रकृति + 'ङस्' प्रत्यय (षष्ठी विभक्ति) = राज्ञः।
प्रश्न 8
मज्जूषायां प्रदत्ते: अव्ययपदै: रिक्तस्थानानि पूरयित्वा लिखत |
मज्जूषा: इतस्तत:, अधुनैव, श्वः, सर्वत्र
-
अधुनैव देहलीं गमिष्यामि |
अर्थ: अभी (अधुना + एव) दिल्ली जाऊँगा।
-
सर्वत्र विकीर्णानि आसन् |
अर्थ: सर्वत्र बिखरे हुए थे।
-
इतस्ततः कार्य सम्पादयाम: |
अर्थ: इधर-उधर कार्य सम्पादन करते हैं।
प्रश्न 9
अधोलिखित वाच्य परिवर्तन कुरूत |
-
जन: ग्राम गच्छति | (कर्तृवाच्य → कर्मवाच्य)
उत्तर: जनेन ग्रामः गम्यते |
स्पष्टीकरण: कर्तृवाच्य में कर्ता प्रथमा में, कर्म द्वितीया में। कर्मवाच्य में कर्म प्रथमा में, कर्ता तृतीया में, क्रिया कर्म के अनुसार।
-
भगिन्न्या वस्त्र प्रक्षाल्यते | (कर्मवाच्य → कर्तृवाच्य)
उत्तर: भगिनी वस्त्रं प्रक्षालयति |
स्पष्टीकरण: कर्मवाच्य में कर्म प्रथमा में, कर्ता तृतीया में। कर्तृवाच्य में कर्ता प्रथमा में, कर्म द्वितीया में।
-
मया नगरं गम्यते | (कर्मवाच्य → कर्तृवाच्य)
उत्तर: अहं नगरं गच्छामि |
स्पष्टीकरण: 'मया' (तृतीया) → 'अहम्' (प्रथमा), 'गम्यते' (कर्मवाच्य) → 'गच्छामि' (कर्तृवाच्य)।
प्रश्न 10
घटिका चित्र सहायतया संस्कृतेन शब्द: रिक्तस्थाने समयलेखन कुरूत |
-
महेशः रात्रौ ........... शयनं करोति |
उत्तर: दशवादने (10 बजे)
स्पष्टीकरण: रात्रौ दशवादने शयनं करोति।
-
“शताब्दी” रेलयानं ........... जयपुरात् देहलीं गच्छति |
उत्तर: षड्वादने (6 बजे)
स्पष्टीकरण: शताब्दी रेलयानं षड्वादने जयपुरात् देहलीं गच्छति।
प्रश्न 23, 24, 25 (अधोलिखितानि वाक्यानि शुद्धानि कुरुत)
- कृषकः प्रातः क्षेत्रस्थ प्रतिगच्छति। [ ]
उत्तरम्: कृषकः प्रातः क्षेत्रं प्रति गच्छति।
स्पष्टीकरणम्: 'क्षेत्रस्थ' इत्यस्य स्थाने 'क्षेत्रं' (द्वितीया विभक्तिः) उचितम्। 'प्रतिगच्छति' इत्यस्य स्थाने 'प्रति गच्छति' इति पृथक् लेखनम् उचितम्।
- महिला: वस्तूनि क्रीणन्ति। [ ]
उत्तरम्: महिलाः वस्तूनि क्रीणन्ति।
स्पष्टीकरणम्: 'महिला:' इत्यस्य स्थाने 'महिलाः' (प्रथमा विभक्तिः बहुवचनम्) उचितम्।
- अहं रोटिका खादामि। [ ]
उत्तरम्: अहं रोटिकां खादामि।
स्पष्टीकरणम्: 'रोटिका' इत्यस्य स्थाने 'रोटिकाम्' (द्वितीया विभक्तिः) उचितम्, यतः 'खाद्' धातुः द्वितीयया सह प्रयुज्यते।
प्रश्न: प्रार्थनापत्रम् (8 अङ्काः)
भवान् राजकीयमाध्यमिक विद्यालय सुन्दर नगरस्य दशम्या कक्षायाः छात्रः नरेन्द्रः अस्ति। स्व विद्यालयस्य प्रधानाध्यापकाय अस्वास्थ्य कारणेन अवकाशार्थ प्रार्थना पत्रं लिखतु।
प्रार्थनापत्रम्
सेवायाम्,
प्रधानाध्यापक महोदयः,
राजकीयमाध्यमिक विद्यालयः,
सुन्दर नगरम्।
विषयः – अस्वास्थ्य कारणेन अवकाशार्थ प्रार्थनापत्रम्।
महोदय,
सविनयं निवेदनमस्ति यत् अहम् (नरेन्द्रः) भवतः विद्यालयस्य दशम्या कक्षायाः छात्रः अस्मि। गतरात्रेः प्रभृति मम शरीरं कुशलं नास्ति। चिकित्सकस्य परामर्शानुसारं मया विश्रामः करणीयः। अतः अहं दिनाङ्कः [दिनाङ्कः] तः [दिनाङ्कः] पर्यन्तं विद्यालये आगन्तुं न शक्नोमि।
अतः भवन्तं प्रार्थये यत् मम अवकाशं स्वीकृत्य अनुग्रहं कुर्वन्तु। भवतः अनुग्रहस्य सदा कृतज्ञः भविष्यामि।
भवतः विनीतः शिष्यः,
नरेन्द्रः
कक्षा – दशमी
दिनाङ्कः – [दिनाङ्कः]
अथवा
त्वं स्वकीयं मित्रं प्रति स्वपरीक्षासिद्धता विषये अधोलिखितपत्रमञ्जूषा सहायतया रिक्त स्थानानि पूरयित्वा लिखत।
मञ्जूषा: परिजनाः, विशेषकक्षाम्, सन्निकटे, कालः, प्राप्तम्, निर्माय, अधीयानः, सर्वदा
सुन्दरनगरम्
दिनाङ्कः 20 मार्च 2019
प्रियमित्र! कवीन्द्र!
कुशली सन् कुशलं कामये। मा. शि. बोर्डपरीक्षा (i) सन्निकटे अस्ति। अहं समयसारिणीं (ii) निर्माय योजनया अधीयानः अस्मि। अधुना (iii) परिजनाः अपि मम सहयोगे रताः सन्ति। गुरवः सर्वोत्तमान् (iv) विशेषकक्षाम् विद्यालये (v) सञ्चालयन्ति। ममापि लक्ष्यं तदेव वर्तते। भवानपि योजनया एव (vi) अधीयानः स्यात्। गतः (vii) कालः न पुनरायाति, इति सूक्तिः (viii) सर्वदा स्मर्तव्या।
भवदीयः मित्रम्
नरेन्द्रः
प्रश्न: संवादपूर्तिः (8 अङ्काः)
मञ्जूषायाः उचितपदैः “वसतिस्वच्छता” इति विषये संवादं पूरयत।
मञ्जूषा: सुन्दर, स्वच्छता, रविवासरः, श्वः, वामतः, कार्यम्, आरम्भः, अस्माभिः
महेशः – निरञ्जन! (i) श्वः रविवासरः, तव का योजना अस्ति?
निरञ्जनः – (ii) त्वं न जानासि? रविवासरे सर्वे मिलित्वा वसतेः स्वच्छता करणीया अस्ति।
महेशः – हा! उत्तमः विचारः। सर्वेः एव (iii) कुत्र गम्यते?
निरञ्जनः – प्रातः अष्टवादनात् (iv) कार्यम् इदं भविष्यति।
महेशः – पूर्वं कस्य भागस्य (v) स्वच्छता करिष्यते?
निरञ्जनः – (vi) वामतः विद्यमानस्य उद्यानस्य आदौ करिष्यामः।
महेशः – तेन तत् रमणीयं (vii) सुन्दर च भविष्यति।
निरञ्जनः – (viii) अस्माभिः स्वच्छता योजनायां स्वीकृता एव।
प्रश्न 26: आधोलिखितेषु षट्सु वाक्येषु केषांचन चतुर्णा वाक्यानां संस्कृतेन अनुवादः
निर्देशः – अधोलिखितेषु षट्सु वाक्येषु केषांचन चतुर्णा वाक्यानां संस्कृतेन अनुवादः करणीयः।
-
महिला कुए से जल लाती है।
उत्तरम्: नारी कूपात् जलम् आनयति।
-
तुम भी जाओ।
उत्तरम्: यूयम् अपि गच्छत।
-
दस बज गए हैं।
उत्तरम्: दश वादनानि सन्ति।
-
मैं गणित और विज्ञान पढ़ता हूँ।
उत्तरम्: अहं गणितं विज्ञानं च पठामि।
-
मित्र को दूध अच्छा लगता है।
उत्तरम्: मित्राय दुग्धं रोचते।
-
वह आता है।
उत्तरम्: सः आगच्छति।
प्रश्न 27: अधः प्रदत्तचित्रम् आधृत्य मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया संस्कृतेन षड्वाक्यानि निर्माय लिखत
मञ्जूषा: शोभायात्रायाम्, फलकानि, संस्कृतदिनम्, पङ्क्तिः, संस्कृतम्, आनन्देन
चित्रवर्णनम्: संस्कृतशोभायात्रा (रैली) का चित्रम् – यत्र छात्र-छात्राः दीर्घं द्वे पङ्क्ती कृत्वा चलन्ति। तेषां हस्तेषु तख्तियाँ (बोर्ड) सन्ति। अग्रे द्वौ छात्रौ बैनरं धारयतः यस्मिन् “संस्कृतशोभायात्रा” इति लिखितम् अस्ति।
- संस्कृतदिनम् उपलक्ष्य शोभायात्रा आयोजिता।
- छात्राः शोभायात्रायाम् आनन्देन भागं गृह्णन्ति।
- तेषां हस्तेषु संस्कृतसम्बद्धानि फलकानि सन्ति।
- छात्राः दीर्घं पङ्क्तिम् कृत्वा चलन्ति।
- अग्रे द्वौ छात्रौ बैनरं धारयतः यस्मिन् “संस्कृतशोभायात्रा” इति लिखितम्।
- सर्वे छात्राः संस्कृतम् उच्चारयन्तः आनन्देन अग्रे सरन्ति।
अथवा
मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया रिक्तस्थानानि पूरयित्वा अनुच्छेदं लिखत
मञ्जूषा: शिवस्य, मनोहरः, पृष्ठतः, निकषा, सुन्दराणि, तरन्ति
- पर्वतस्य पृष्ठतः ग्रामः अस्ति।
- ग्रामस्य निकषा उपवनानि सन्ति।
- मध्ये च भगवतः शिवस्य देवालयः अस्ति।
- पर्वतस्य समीपे (अथवा निकषा) नदी प्रवहति।
- ग्रामजनाः नद्यां तरन्ति।
- ग्रामस्य विद्यालयः अतीव मनोहरः अस्ति।
प्रश्न 28: अधोलिखितवाक्यानि क्रमरहितानि सन्ति। यथाक्रमं संयोजनं कृत्वा लिखत (कथादृष्ट्या)
- एकदा एकः मकरः नद्यां वसति स्म।
- तस्य शाखायां एकः वानरः वसति स्म।
- सः वानरः फलोपेतः जम्बूवृक्षः आसीत्।
- वानरेण पातितानि मधुरफलानि आस्वाद्य मकरः अचिन्तयत्।
- “फलानि अतिमधुराणि” अतः वानरहृदयम् अपि अतीव मधुरं स्यात् अतः वानरहृदयं खादामि।
- वानरः मकरस्य प्रयासं बुद्धिचातुर्येण विफलीकृतवान्।