RBSE Class 10th 2020 )-S-71-2020 Previous Year Papers
Class 10th students hunting authentic previous year papers for )-S-71-2020 (2020) land here for a reason: the paper below matches how RBSE assessments are remembered from that year. RBSE Solution does not mix years on one page; each combination gets its own notes.
Skim the overview sections, then work through the scanned pages. Pair this practice with RBSE books and solutions when you need to relearn a concept a question exposed.
Paper details
Quick reference for this previous year papers page — confirm board, class, and year & subject before you study.
| Board | RBSE |
|---|---|
| Class | Class 10th |
| Exam year | 2020 |
| Subject | )-S-71-2020 |
| Resource type | Previous Year Papers |
| Category | RBSE Previous Year Question Papers |
| Website | RBSE Solution |
The table summarises this Previous Year Papers resource. Confirm RBSE, Class 10th, year 2020, and subject )-S-71-2020 before studying.
RBSE Solution organises previous year papers so each URL carries chapter-specific guidance — better for students and for search engines than one generic paragraph for the whole class.
Turning 2020 papers into insight
One )-S-71-2020 paper reveals style; several from the same year reveal pattern. After this page, open sibling subjects listed below to see whether marks cluster in certain units.
Keep rough work dated in your notebook. Examiners in Class 10th expect clear numbering even in practice sessions.
RBSE Class 10th 2020 )-S-71-2020
Scroll through the Previous Year Papers pages for )-S-71-2020 (2020).
Rajasthan Board Class 10th )-S-71-2020 2020 solved Previous Year Question Papers
माध्यमिक परीक्षा, 2020
SECONDARY EXAMINATION, 2020
तृतीय भाषा - संस्कृतम्
समय : 3¼ (सपादहोरात्रयम्) अधिकतमांका : 80
परीक्षार्थिभ्य: सामान्यनिर्देशा :
- परीक्षार्थिभि: सर्वप्रथम स्वप्रश्नपत्रोपरि नामाङ्कः अनिवार्यतः लेखनीयः।
- सर्वे प्रश्ना: अनिवार्याः।
- सर्वे प्रश्नानामुत्तराण्युत्तरपुस्तिकायामेव लेखनीयानि।
- एकस्य प्रश्नस्य सर्वेषां खण्डानामुत्तराणि एकत्र एव लेखनीयानि।
- सर्वे प्रश्नाः संस्कृतभाषयैव उत्तरणीयाः।
No. of Questions — 28
No. of Printed Pages — 7
$-7-5$ शाकजाबा (T.L.) 5-7-5 भाशं था (T.L.)
[Turn Over]
यहाँ फाड़ें | प्रश्न पत्र को खोलने के लिए यहाँ से काटिए | यहाँ से काटिए
प्रश्न 1 (अनुवाद)
अधोलिखितस्य पठित गद्यांशस्य हिन्दीभाषया अनुवाद लिखत - [5]
तत् कपोतराजस्य वचनम् अनादृत्य सर्वे कपोतास्तत्रोपविष्टाः | अनन्तरं सर्वे जालेन बद्धाः बभूवुः |
यस्य वचनाद् तत्र अवलम्बितास्तं सर्वे तिरस्कुर्वन्ति | तस्य तिरस्कारं श्रुत्वा चित्रग्रीव उवाच - “नायमस्य दोषः | विपत्काले विस्मय एव कापुरुष लक्षणम् | तदत्र धैर्यमवलम्ब्य प्रतीकारश्चिन्त्यताम् | इदानीमप्येवं क्रियताम् | सर्वरेकचित्तीभूय जालमादायोड्डीयताम् |”
हिन्दी अनुवाद:
कपोतराज के वचन की अवहेलना करके सभी कबूतर वहाँ बैठ गए। तत्पश्चात् सभी जाल में बँध गए।
जिसके कहने पर वे वहाँ अवलम्बित हुए, उसका सबने तिरस्कार किया। उसका तिरस्कार सुनकर चित्रग्रीव ने कहा – “यह इसका दोष नहीं है। विपत्ति के समय विस्मित हो जाना ही कापुरुष का लक्षण है। अतः यहाँ धैर्य धारण करके उपचार सोचना चाहिए। अब भी ऐसा किया जाए – सब एकमत होकर जाल को उठाकर उड़ जाएँ।”
अथवा
तेन पुनः सैन्यशक्ति संग्रहकार्यम् आरब्धम्, महासैन्यं च रचयामास | तथा सेनया च मुगलशासन प्रति युद्ध प्रारभत | स्वराज्यहस्तच्युतान् अनेकभागान् पुनः हस्तगतान् कृतवान् | तेषु मोही, गोगुन्दा, उदयपुरम् मुख्याः आसन् | स्वराज्ये शान्तिं संस्थाप्य 'चावण्ड' नामक स्थान स्वराजधानीम् अकरोत् ।
हिन्दी अनुवाद:
उसने पुनः सेना की शक्ति संग्रह करने का कार्य आरम्भ किया और बड़ी सेना का निर्माण किया। तथा उस सेना के द्वारा मुगल शासन के विरुद्ध युद्ध आरम्भ किया। स्वराज्य से हाथ से निकले हुए अनेक भागों को पुनः अपने अधिकार में कर लिया। उनमें मोही, गोगुन्दा, उदयपुर मुख्य थे। स्वराज्य में शांति स्थापित करके 'चावण्ड' नामक स्थान को अपनी राजधानी बनाया।
प्रश्न 2 (अनुवाद)
अधोलिखितस्य पठित पद्यस्य हिन्दीभाषया अनुवादं लिखत - [5]
ते तुन्दिलाः स्वादुस्साः कलिड्राः
सा शारदी चश्नलचन्द्रिका च |
स्फुरन्ती स्फुरगावलीषु
क्रमेलकानां गतयश्च तास्ताः ||
हिन्दी अनुवाद:
वे मोटे, मीठे स्वाद वाले कलिंद्र (खरबूजे) हैं, वह शरद ऋतु की चाँदनी है, और ऊँटों की चालें भी वे-वे (विभिन्न प्रकार की) हैं जो स्फुरित होती हुई स्फुरित रेखाओं में दिखाई देती हैं।
अथवा
यथा खनन् खनित्रेण नरो वार्यधिगच्छति ।
तथा गुरुगतां विद्या शुश्रुषुरधिगच्छति ॥
हिन्दी अनुवाद:
जैसे खनित्र (फावड़े) से खोदता हुआ मनुष्य जल को प्राप्त करता है, वैसे ही गुरु के पास स्थित विद्या को सेवा करने वाला (शुश्रूषु) प्राप्त करता है।
प्रश्न 3 (व्याख्या)
अधोलिखित श्लोकस्य संस्कृतेन व्याख्यां कुरुत - [4]
विद्या शस्त्रं च शास्त्रं च द्वे विद्ये प्रतिपत्तये |
शस्त्रेण रक्षिते राष्ट्रे शास्त्रचर्चा प्रवर्तते ||
संस्कृत व्याख्या:
अत्र श्लोके विद्या, शस्त्रं च शास्त्रं च इति द्वे विद्ये प्रतिपत्तये (सम्मानाय) भवतः। शस्त्रेण रक्षिते राष्ट्रे शास्त्रचर्चा प्रवर्तते। अर्थात् यदा राष्ट्रं शस्त्रबलेन सुरक्षितं भवति, तदैव शास्त्राणाम् अध्ययनं चर्चा च सम्यक् प्रकारेण प्रवर्तते। अतः राष्ट्ररक्षणार्थं शस्त्रं तथा ज्ञानप्राप्त्यर्थं शास्त्रम् उभयम् अपि आवश्यकम्।
अथवा
अपदो दूरगामी च साक्षरो नच पण्डितः |
अमुखः स्पष्टवक्ता च, यो जानाति स पण्डितः ||
संस्कृत व्याख्या:
अत्र श्लोके पण्डितस्य लक्षणम् उक्तम्। यः अपदः (पादरहितः) सन् अपि दूरगामी, साक्षरः (अक्षरज्ञः) सन् अपि पण्डितः न, अमुखः (मुखरहितः) सन् अपि स्पष्टवक्ता, यः एतत् जानाति स एव पण्डितः। अर्थात् पण्डितः स एव यः शारीरिकसाधनानाम् अभावेऽपि गुणान् प्राप्नोति, केवलं साक्षरता न पाण्डित्यम्, मौनेन अपि स्पष्टं वक्तुं जानाति।
अधोलिखितस्य संस्कृतेन व्याख्या कार्या –
प्रथमा – “तथा (इति निष्क्रान्ता)” – बालः अनेनैव क्रीडयिष्यामि (इति तापसीं विलोक्य हसति)। तापसी – भवतु, न मामयं गणयति। (पार्श्वमवलोक्य) ऋषिकुमाराणाम्? (राजानमवलोक्य) तावत्! मोचयानेन डिम्भलीलया बाध्यमानं बालमृगेन्द्रम्। राजा – (उपगम्य) (सस्मितम्) अयि भो महर्षिपुत्र!
अथवा
प्रथमः – हा भगवन्! अद्य समयः आगतः? प्रतापः अपि स्वदेशं परित्यज्य अन्यत्र प्रस्थितः अस्ति।
द्वितीयः भिल्लः – न जाने अस्मिन् मेवाडुदेशस्य भाग्ये किं लिखितम् अस्ति। हे दीनदयालो! परमेश्वर! त्वमपि अद्य इयान् अज्ञः जातः।
तृतीयः – हा! वराकस्य समीपे न जीवनसामग्री न च युद्धसामग्री एव विद्यते। मातृभूमेः दुर्दशां स्वचक्षुषा किं द्रक्ष्यामः? (रोदिति)
5) अधोलिखितेषु अष्टसु षण्णां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत – [6×½=3]
-
“जयसुरभारति!” इति पाठस्य लेखकः कः अस्ति?
“जयसुरभारति!” इति पाठस्य लेखकः श्रीहर्षः अस्ति।
-
का अभूमिः?
अभूमिः नाम अनुपयुक्तः स्थानः।
-
प्रतापाय कः प्रभूतं धनं दत्तवान्?
प्रतापाय भामाशाहः प्रभूतं धनं दत्तवान्।
-
का त्वरणीयम्?
त्वरणीया नाम शीघ्रं करणीया।
-
सतां विभूतयः किमर्थम्?
सतां विभूतयः परोपकाराय भवन्ति।
-
खलस्य विवादाय का भवति?
खलस्य विवादाय धनं भवति।
-
सरसि शरत्प्रसन्नं सलिलं कदा चकास्ति?
सरसि शरत्प्रसन्नं सलिलं शरदृतौ चकास्ति।
-
कविः सूदनेन रचितं किम् अस्ति?
कविः सूदनेन रचितं पाकशास्त्रम् अस्ति।
निर्देशः – 6-9 पर्यन्तं रेखाङ्कितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत –
-
दीक्षावसरे आचार्यः शिष्यम् उपदिशति।
प्रश्नः – कस्मिन् अवसरे आचार्यः शिष्यम् उपदिशति?
-
सर्चः तेन सह तस्यालयं गतः।
प्रश्नः – कः तेन सह तस्यालयं गतः?
-
तस्य अपरं नाम सुजानसिंहः आसीत्।
प्रश्नः – कस्य अपरं नाम सुजानसिंहः आसीत्?
-
विद्यासमृद्धः भवता विधेयः।
प्रश्नः – कीदृशः भवता विधेयः?
10) प्रश्नपत्रमतिरिच्य स्वपाठ्यपुस्तकात् द्वौ श्लोकौ लिखत – [2×½=1]
छात्रः स्वपाठ्यपुस्तकात् कनिष्ठाङ्कितौ द्वौ श्लोकौ लिखेत्। यथा –
श्लोकः १ – विद्याधनं सर्वधनप्रधानम्।
श्लोकः २ – सत्यमेव जयते नानृतम्।
प्रश्नपत्रम् – संस्कृतम् (T.L.) – 2020
प्रश्न 4. अधोलिखित गद्यांशं पठित्वा एतदाधारितप्रश्नानाम् उत्तराणि यथानिर्देशं लिखत –
अस्माकं देशे षड् ऋतवः नवचेतना सञ्चरणाय समायान्ति। तत्रापि वर्षा ऋतुः दृष्ट्वा सर्वे नन्दन्ति। ग्रीष्मानन्तरं वर्षाकालः समायाति। वर्षाकाले आकाशे मेघाः आयान्ति। ते गर्जन्ति वर्षन्ति च। सौदामिन्यः स्फुरन्ति। सर्वत्र जलं भवति। वर्षाजलैः स्नाता वसुन्धरा मोदते। सर्वत्र हरीतिमा विभाति। वर्षाकाले मण्डूकाः रटन्ति। मयूराः नृत्यन्ति। वृक्षाः पल्लविताः भवन्ति। गावः मधुरं नदन्ति, नद्यः वेगेन वहन्ति। वर्षाकाले ग्रामे मार्गाः कर्दमिताः भवन्ति। जलाशयाः कूपाः अपि पूर्णाः भवन्ति। कृषकाणां कृते वृष्टिः एव जीवनम् अस्ति।
(क) अस्य गद्यांशस्य समुचितं शीर्षकं लिखत।
उत्तरम्: वर्षाकालः
(ख) अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत –
-
अस्माकं देशे षड् ऋतवः किमर्थं समायान्ति?
उत्तरम्: अस्माकं देशे षड् ऋतवः नवचेतना सञ्चरणाय समायान्ति।
-
वर्षाकाले आकाशे के समायान्ति?
उत्तरम्: वर्षाकाले आकाशे मेघाः समायान्ति।
-
कैः स्नाता वसुन्धरा मोदते?
उत्तरम्: वर्षाजलैः स्नाता वसुन्धरा मोदते।
-
कस्मै कृते वृष्टिः एव जीवनम् अस्ति?
उत्तरम्: कृषकाणां कृते वृष्टिः एव जीवनम् अस्ति।
-
वर्षाकाले ग्रामे मार्गाः कीदृशाः भवन्ति?
उत्तरम्: वर्षाकाले ग्रामे मार्गाः कर्दमिताः भवन्ति।
(ग) यथानिर्देशं प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत –
-
"वर्षाकालः ग्रीष्मानन्तरं समायाति।" अत्र अव्ययपदं किम् अस्ति?
उत्तरम्: अत्र अव्ययपदम् 'अनन्तरम्' अस्ति।
-
"वर्षाकालं दृष्ट्वा सर्वे नन्दन्ति।" अत्र सर्वनामपदं किम् अस्ति?
उत्तरम्: अत्र सर्वनामपदम् 'सर्वे' अस्ति।
-
"वर्षाजलैः स्नाता वसुन्धरा मोदते।" अत्र विशेषणपदं किम् अस्ति?
उत्तरम्: अत्र विशेषणपदम् 'स्नाता' अस्ति।
-
"वृक्षाः पल्लविताः सन्ति।" अत्र विशेष्यपदं किम् अस्ति?
उत्तरम्: अत्र विशेष्यपदम् 'वृक्षाः' अस्ति।
प्रश्न 5. अधोलिखित पदयोः सन्धिविच्छेदं कृत्वा सन्धेः नामापि लिखत –
-
राजा
उत्तरम्: राजा = राजन् + आ (सन्धिः – दीर्घ सन्धिः)
-
प्रेजते
उत्तरम्: प्रेजते = प्र + एजते (सन्धिः – वृद्धि सन्धिः)
प्रश्न 6. अधोलिखित पदयोः सन्धिं कृत्वा सन्धेः नामापि लिखत –
-
दिक् + अम्बरः
उत्तरम्: दिक् + अम्बरः = दिगम्बरः (सन्धिः – वर्ण सन्धिः / कुत्व सन्धिः)
-
रामः + हसति
उत्तरम्: रामः + हसति = रामो हसति (सन्धिः – विसर्ग सन्धिः / उत्व सन्धिः)
प्रश्न 7. अधोलिखित रेखाङ्कित पदेषु समस्तपदानां विग्रहम् अथवा विग्रहपदानां समासं कृत्वा समासस्य नामापि लिखत –
-
कृष्णकाकः कोटरे बसति। (रेखाङ्कित: कृष्णकाकः)
उत्तरम्: विग्रहः – कृष्णः काकः = कृष्णकाकः (समासः – कर्मधारय समासः)
-
वने धेनुपनगौ विचरतः। (रेखाङ्कित: धेनुपनगौ)
उत्तरम्: विग्रहः – धेनुः च पनगः च = धेनुपनगौ (समासः – द्वन्द्व समासः)
-
तत् जनानाम् अभावः वनम् आसीत्। (रेखाङ्कित: जनानाम् अभावः)
उत्तरम्: विग्रहः – जनानाम् अभावः = जनाभावः (समासः – षष्ठी तत्पुरुष समासः)
प्रश्न 8. अधोलिखित रेखाङ्कित पदेषु विभक्तिं तत् कारणं च लिखत –
-
उदयपुरं परितः जलम् अस्ति। (रेखाङ्कित: उदयपुरम्)
उत्तरम्: विभक्तिः – द्वितीया। कारणम् – 'परितः' योगे द्वितीया विभक्तिः भवति।
-
छात्रः विद्यालयात् गृहं गच्छति। (रेखाङ्कित: विद्यालयात्)
उत्तरम्: विभक्तिः – पञ्चमी। कारणम् – अपादान कारकत्वात् (पृथग्भावार्थे) पञ्चमी विभक्तिः।
-
हरिः अलम्। (रेखाङ्कित: हरिः)
उत्तरम्: विभक्तिः – प्रथमा। कारणम् – कर्तृ कारकत्वात् प्रथमा विभक्तिः।
प्रश्नपत्रम् – संस्कृतम् (T.L.) – 2020 (S-71)
46) प्रदत्तप्रकृतिप्रत्ययाभ्यां पदं निर्माय वाक्यं पूरयत –
प्रकृतिः – कहती (√कथ्) + प्रत्ययः – नौकया (टा) → पदम् – कथितम्
वाक्यम् – कथितं नौकया नदीं तरति।
प्रकृतिः – सेब (√सेव्) + प्रत्ययः – शानच् → पदम् – सेवमानः
वाक्यम् – सेवमानः शिष्यः सुखं लभते।
47) अधोलिखितवाक्ययोः रेखाड्वितपदयोः प्रकृतिप्रत्ययौ पृथक् कृत्वा लिखत –
(i) रेखाड्वितपदम् – गुणवरा (गुण + वर + टाप्)
प्रकृतिः – गुण, वर; प्रत्ययः – टाप् (स्त्रीलिङ्गप्रत्ययः)
वाक्यम् – गुणवरा नृपस्य प्रियतमा आसीत्।
(ii) रेखाड्वितपदम् – स्वर्ग (स्वर् + गम् + ड)
प्रकृतिः – स्वर् (स्वर्ग), गम् (गच्छति); प्रत्ययः – ड (कृत्प्रत्ययः)
वाक्यम् – देवता स्वर्ग बसति।
48) प्रदत्तैः अव्ययपदैः रिक्तस्थानानि पूरयित्वा लिखत –
(i) वर्षाणामे चारुमरुं विहाय क्वान्यत्र कस्य चित्तम् न रमते?
(ii) अभ्रद्धेयमेतत् कुतः गोषु तृणानां वहिना सह संगमः?
(iii) अत्र समायातः श्रीमन्।
49) अधोलिखितवाक्यानां वाच्यपरिवर्तनं कुरुत –
(i) सीता गीतं गायति। → सीतया गीतं गीयते। (कर्तृवाच्यात् कर्मवाच्यम्)
(ii) मया ग्रन्थः पठ्यते। → अहं ग्रन्थं पठामि। (कर्मवाच्यात् कर्तृवाच्यम्)
(iii) तेन सुप्यते। → सः स्वपिति। (भाववाच्यात् कर्तृवाच्यम्)
50) चित्रसहायतया संस्कृतेन रिक्तस्थाने समयलेखनं कुरुत –
(i) एषः प्रातःकालः (सूर्योदयः) अस्ति।
(ii) एषः मध्याह्नः (द्वादशवादनम्) अस्ति।
(iii) एषः सायंकालः (सूर्यास्तः) अस्ति।
51) अधोलिखितानि वाक्यानि शुद्धानि कुरुत –
(i) अशुद्धम् – अहं भोजनेन सह गृहं गमिष्यामि।
शुद्धम् – अहं भोजनानन्तरं गृहं गमिष्यामि।
(ii) अशुद्धम् – गुखे अधीते।
शुद्धम् – गुरौ अधीते। (गुरोः समीपे अधीते)
(iii) अशुद्धम् – सः पादात् पतितः अस्ति।
शुद्धम् – सः पादाभ्यां पतितः अस्ति। (पादाभ्यां = पादद्वयेन)
प्रश्न 24
भवान् राजकीय माध्यमिक विद्यालय:, राहोली इत्यस्य दशम्या: कक्षाया: छात्र: सुरेश: अस्ति | स्वविद्यालयस्य प्रधानाध्यापकाय भ्रातु: विवाहे दिनद्वयस्य अवकाशार्थ प्रार्थनापत्रं लिखतु | [4]
अथवा
भवान् विद्यालयस्य नियमित छात्र प्रमाणपत्र प्राप्ति विषये अधोलिखित पत्र मञ्जूषासहायतया रिक्तस्थानानि पूरयित्वा लिखतु |
प्रार्थनापत्रम् (अवकाशार्थम्)
सेवायाम्,
प्रधानाध्यापक महोदय:,
राजकीय माध्यमिक विद्यालय:, राहोली |
विषय: भ्रातुः विवाहे दिनद्वयस्य अवकाशार्थ प्रार्थनापत्रम् |
महोदया:,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहं भवतः विद्यालयस्य दशमकक्षायाः छात्रः सुरेशः अस्मि | मम भ्रातुः विवाहः आगामि सप्ताहे भविष्यति | तस्मिन् कार्यक्रमे पारिवारिकसहभागिता आवश्यकी अस्ति | अतः कृपया माम् दिनाङ्कः ............. तः दिनाङ्कः ............. पर्यन्तं दिनद्वयस्य अवकाशं प्रदातुम् अनुगृहीष्यन्ति |
भवदीयः आज्ञाकारी शिष्यः,
सुरेशः
दशमी कक्षा
नियमित छात्र प्रमाणपत्र प्राप्त्यर्थम् पत्रम् (मञ्जूषापूर्तिः)
मञ्जूषा: [ग्रीष्मावकाशे, अरुणाचलप्रदेशम्, अतिरमणीयः, अपश्यम्, अगच्छम्, कदा]
सेवायाम्,
प्रधानाध्यापक महोदया:,
राजकीय माध्यमिक विद्यालय:, धौलपुरम् |
विषय: नियमित छात्र प्रमाणपत्र प्राप्त्यर्थम् |
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहं विद्यालयस्य नवमकक्षायाः नियमित छात्रः अस्मि | ग्रीष्मावकाशे संस्कृत श्लोक प्रतियोगितायां अरुणाचलप्रदेशम् गृहीतुम् इच्छामि | अतिरमणीयः प्रार्थना अस्ति यत् कदा नियमित-छात्र प्रमाणपत्र अपश्यम् अनुगृहीष्यन्ति अगच्छम् |
सधन्यवादम् |
भवदाज्ञाकारी शिष्य:,
रमेश :
नवमी कक्षा
प्रश्न 25
मञ्जूषायाः उचितपदैः 'ग्रीष्मावकाश' इति विषये संवादं पूरयत - [8 x ½ = 4]
मञ्जूषा: [ग्रीष्मावकाशे, अरुणाचलप्रदेशम्, अतिरमणीयः, अपश्यम्, अगच्छम्, कदा]
विजय: - अजय! ग्रीष्मावकाशे कुत्र अगच्छः ?
अजय: - विजय! अहं ग्रीष्मावकाशे अरुणाचलप्रदेशम् अगच्छम् |
विजय: - अहो! सः प्रदेशः अतिरमणीयः |
अजय: - आम्, अहं तत्र याकपशुम् अपश्यम् |
विजय: - किं त्वं गोम्पामन्दिरं न अगच्छम् ?
अजय: - कदा सह मम जननी जनकः च आस्ताम् | वयं सर्वे गोम्पामन्दिरम् अगच्छाम |
विजय: - त्वं कदा आगच्छः ?
अजय: - ग्रीष्मावकाशे एव आगच्छम् |
प्रश्न 26
अधोलिखितेषु षट्सु वाक्येषु केषाञ्चन चतुर्णां वाक्यानां संस्कृतेन अनुवादं कुरुत | [4×1=4]
- नगर के पास उपवन है।
- बालक को फल अच्छा लगता है।
- हिमालय से गंगा निकलती है।
- मैं भी गाँव जाता हूँ।
- कवियों में कालिदास श्रेष्ठ है।
- वृक्ष के ऊपर पक्षी है।
- नगरस्य समीपे उपवनः अस्ति।
- बालकाय फलं रोचते।
- हिमालयात् गङ्गा निःसरति।
- अहम् अपि ग्रामं गच्छामि।
- कविषु कालिदासः श्रेष्ठः अस्ति।
- वृक्षस्य उपरि पक्षी अस्ति।
प्रश्न 2 (क) – चित्राधारित प्रश्नः
प्रदत्तचित्रं दृष्ट्वा मज्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया संस्कृतेन वाक्यानि निर्माय लिखत –
मज्जूषा – पर्यावरणस्य, नाशयति, जलम् अपेयम्, स्वार्थाय, वृक्षकर्तनम्, पर्यावरणरक्षणम्, विविधरोगाः, वृक्षारोपणम्
अथवा
मज्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया रिक्तस्थानानि पूरयित्वा अनुच्छेदं लिखत –
मज्जूषा – वैज्ञानिकम्, सिंहः, प्रतिवसति, भयम्, भविष्यति, भोजनम्
- एकः सिंहः ......... प्रतिवसति स्म।
- सः ......... अनेकान् पशून् हन्ति।
- सर्वे पशवः ......... सिंहम्।
- स्वामिन् एकेन ......... अपि तव तृप्तिः भवति।
- अद्यप्रभृति प्रतिदिनम् एकः मृगः ......... आगमिष्यति।
- एवं तव भोजनं ......... विना अपि भविष्यति।
उत्तरम् –
वाक्यनिर्माणम् (प्रथमः विकल्पः) –
- वृक्षकर्तनम् पर्यावरणस्य नाशयति।
- जलम् अपेयम् भवति।
- स्वार्थाय वृक्षकर्तनम् कुर्वन्ति।
- पर्यावरणरक्षणम् आवश्यकम् अस्ति।
- विविधरोगाः जलप्रदूषणेन भवन्ति।
- वृक्षारोपणम् पर्यावरणरक्षणाय उत्तमम्।
अनुच्छेदपूर्तिः (द्वितीयः विकल्पः) –
- एकः सिंहः वैज्ञानिकम् प्रतिवसति स्म।
- सः सिंहः अनेकान् पशून् हन्ति।
- सर्वे पशवः भयम् सिंहम्।
- स्वामिन् एकेन भोजनम् अपि तव तृप्तिः भवति।
- अद्यप्रभृति प्रतिदिनम् एकः मृगः भविष्यति आगमिष्यति।
- एवं तव भोजनं भोजनम् विना अपि भविष्यति।
प्रश्न 2 (ख) – वाक्यक्रमः
अधोलिखितवाक्यानि क्रमरहितानि सन्ति। यथाक्रमं संयोजनं कृत्वा लिखत –
- सः तस्य आधिपत्यम् अभवत्।
- सर्वे शृगालाः महाशब्दं कृतवन्तः।
- शृगालः वनात् नगरम् आगतः।
- शृगालः उत्थाय वनं प्रति पलायितः।
- यः तम् एव अतिष्ठत्।
- सः अन्यान् ततः दूरम् अकरोत्।
उत्तरम् –
- शृगालः वनात् नगरम् आगतः।
- सर्वे शृगालाः महाशब्दं कृतवन्तः।
- सः तस्य आधिपत्यम् अभवत्।
- यः तम् एव अतिष्ठत्।
- सः अन्यान् ततः दूरम् अकरोत्।
- शृगालः उत्थाय वनं प्रति पलायितः।