RBSE Class 8th 2016 )-UP-71-2016 Previous Year Papers
)-UP-71-2016 from the 2016 exam year is part of the Class 8th previous year papers archive on RBSE Solution. Many learners start here after finishing the textbook to see how questions were actually framed on the Rajasthan Board of Secondary Education (RBSE) paper.
Treat this question paper as a mock under gentle timing first, then as a marking exercise the second time. The introduction on this page is written only for this subject-and-year pair, not copied from other pages.
Bookmark the link if you coach juniors — the layout stays stable for search engines and classroom sharing.
Paper details
Quick reference for this previous year papers page — confirm board, class, and year & subject before you study.
| Board | RBSE |
|---|---|
| Class | Class 8th |
| Exam year | 2016 |
| Subject | )-UP-71-2016 |
| Resource type | Previous Year Papers |
| Category | RBSE Previous Year Question Papers |
| Website | RBSE Solution |
The table summarises this Previous Year Papers resource. Confirm RBSE, Class 8th, year 2016, and subject )-UP-71-2016 before studying.
RBSE Solution organises previous year papers so each URL carries chapter-specific guidance — better for students and for search engines than one generic paragraph for the whole class.
Turning 2016 papers into insight
One )-UP-71-2016 paper reveals style; several from the same year reveal pattern. After this page, open sibling subjects listed below to see whether marks cluster in certain units.
Keep rough work dated in your notebook. Examiners in Class 8th expect clear numbering even in practice sessions.
RBSE Class 8th 2016 )-UP-71-2016
Scroll through the Previous Year Papers pages for )-UP-71-2016 (2016).
Rajasthan Board Class 8th )-UP-71-2016 2016 solved Previous Year Question Papers
प्रारम्भिक शिक्षा पूर्णता प्रमाण-पत्र परीक्षा — 2076
कक्षा - 8
तृतीय भाषा - संस्कृतम्
समय : 2.30 होरा | पूर्णाङ्काः : 80
परीक्षार्थिभ्यः सामान्यनिर्देशाः
- परीक्षार्थिभिः सर्वप्रथमं स्वप्रश्नपत्रोपरि अनिवार्यतः लेख्याः |
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः |
- सर्वेषां प्रश्नानामुत्तराण्युत्तरपुस्तिकायामेव लेखनीयानि |
- एकस्य प्रश्नस्य सर्वे भागाः एकत्र एव लेखनीयाः |
- प्र. 1 से 8 तक बहुविकल्पीय प्रश्नों के उत्तर, तालिका बनाकर एक साथ लिखे |
प्रश्नाः
1. "नराधिपस्य" पदस्य सन्धि विच्छेदः भवति –
- (अ) नराधि + पस्य
- (ब) नर + अधिपस्य
- (स) नराः + अधिपस्य
- (द) नर + धिपस्य
सही उत्तर: (ब) नर + अधिपस्य
व्याख्या: "नराधिपस्य" का सन्धि विच्छेद "नर + अधिपस्य" होता है। यहाँ "अ + अ" का दीर्घ सन्धि हुआ है, जिससे "आ" बना है।
2. "सदा निगूढ़ो भूत्वा तिष्ठामि" रेखांकित पदे प्रत्ययः अस्ति –
- (अ) क्त्वा
- (ब) तुमुन्
- (स) शतृ
- (द) अनीयर्
सही उत्तर: (अ) क्त्वा
व्याख्या: "भूत्वा" पद में "भू" धातु से "क्त्वा" प्रत्यय जुड़ा है। यह क्त्वा प्रत्यय पूर्वकालिक क्रिया को दर्शाता है, जिसका अर्थ है "होकर" या "होने के बाद"।
प्रश्न 3.
भगवदज्जुकम् Tees क्रम: अस्ति
- Fie:
- WAH:
- AEH:
- द्वादश:
उत्तर: (द) द्वादश:
प्रश्न में 'भगवदज्जुकम्' नाटक के क्रम (अंक) के बारे में पूछा गया है। यह नाटक द्वादश (12) अंकों में विभाजित है।
प्रश्न 4.
“उपवनस्थ द्वारे एव प्लास्टिकस्यूतकानि क्षिप्तानि” अत्र अव्ययपदमस्ति
- Were
- द्वारे
- एवं ह
- क्षिप्तानि
उत्तर: (स) एवं ह
अव्ययपद वे शब्द होते हैं जिनमें लिंग, वचन, कारक आदि के कारण कोई विकार नहीं होता। वाक्य में 'एव' (एवं ह) अव्यय है, जो निश्चय या बल देने के लिए प्रयुक्त होता है।
प्रश्न 5.
waa पृथ्वीसूर्ययो: मध्ये समागतस्य चन्द्रस्य छायावातेन सूर्यप्रहणं दृश्यते । रेखांकित पदे उपसर्ग: अस्ति
- FL
- आगत
- समा
- JQ समागत
उत्तर: (स) समा
रेखांकित पद 'समागत' है। इसमें 'सम्' उपसर्ग है, जो 'आगत' धातु से पहले जुड़कर 'समागत' शब्द बनाता है। 'सम्' का रूप 'समा' (समा) भी हो सकता है।
प्रश्न 6.
“act afer” पदे समास: afer
- तत्पुरुष:
- अव्ययीभाव:
- द्विगु:
- कर्मधारय:
उत्तर: (द) कर्मधारय:
'act afer' (संभवतः 'अर्थाफेर' या 'अर्थापेर') में पूर्वपद और उत्तरपद में विशेषण-विशेष्य संबंध है, जो कर्मधारय समास का लक्षण है।
प्रश्न 7.
लृट्लकारस्थ पदमस्ति
- करोमि
- अकुरुत:
- कुर्म:
- करिष्यामि
उत्तर: (द) करिष्यामि
लृट्लकार भविष्यत्काल (future tense) को दर्शाता है। 'करिष्यामि' (मैं करूँगा) लृट्लकार का रूप है, जबकि अन्य विकल्प वर्तमान या भूतकाल के हैं।
प्रश्न 8.
“अस्मद” शब्दस्य चतुर्थीविभक्ते; एकबचनम् अस्ति
- मया
- मत्
- Fw
- दी Fe
उत्तर: (ब) मत्
'अस्मद्' शब्द का चतुर्थी विभक्ति (सम्प्रदान कारक) एकवचन में 'मह्यम्' होता है, लेकिन दिए गए विकल्पों में 'मत्' (मह्यम् का संक्षिप्त रूप) सही है। 'मया' तृतीया विभक्ति का रूप है।
प्रश्नपत्र – संस्कृतम् (2016) – कक्षा 8 – पृष्ठ 3
9. सन्धिविच्छेदं कुरुत –
- सदैव – सदा + एव
- मृगादीनाम् – मृग + आदीनाम्
- इत्यस्मिन् – इति + अस्मिन्
- शैलेन्द्रम् – शैल + इन्द्रम्
10. पदनिर्माणं कुरुत –
- परि + √इ + क्त्वा → परीत्य (परि + इ + ल्यप् → परीत्य)
- प्रति + आगत → प्रत्यागत
- वि + √सृज् + ल्यप् → विसृज्य
- प्र + √दीप् + क्त → प्रदीप्त
11. समासविग्रहं कुरुत –
- प्रतिवर्षम् – प्रति वर्षम् (अव्ययीभावः)
- पूर्वापरी – पूर्वं च अपरं च (द्वन्द्वः)
- त्रिनेत्रः – त्रीणि नेत्राणि यस्य सः (बहुव्रीहिः)
- भयभीता – भयेन भीता (तृतीया तत्पुरुषः)
12. अधोलिखितपदेषु प्रकृति-प्रत्यय विभागं कुरुत –
- विसृज्य – प्रकृतिः: वि + √सृज्, प्रत्ययः: ल्यप्
- स्नात्वा – प्रकृतिः: √स्ना, प्रत्ययः: क्त्वा
- जलमानीय – प्रकृतिः: जल + √आ + नी, प्रत्ययः: ल्यप् (जलम् आनीय)
13. अधोलिखितानि पदानि निर्देशानुसारं परिवर्तयत –
- (i) कृपण – षष्ठी एकवचनम् → कृपणस्य
- (ii) शोभन – सप्तमी एकवचनम् → शोभने
- (iii) इदम् – नपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् → इदम्
- (iv) पशु – प्रथमा बहुवचनम् → पशवः
14. मज्जूषातः सर्वनामपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
मज्जूषा: [ते, मम, इमे, सः]
- एवं बिले प्रविश्य मम भोज्यं भविष्यति।
- अहं ते सिरावेद्यं करिष्यामि।
- सः श्रान्तिम् अपगमिष्यति।
- इमे एव तडागाः अन्न संसारसागराः इति।
व्याख्या: प्रश्न 14 में मज्जूषा में दिए गए सर्वनाम पदों का चयन कर वाक्यों को पूरा किया गया है। प्रत्येक वाक्य के अर्थ के अनुसार उचित सर्वनाम का प्रयोग किया गया है।
प्रश्न 5: अधोलिखितवाक्येषु रेखांकितपदेषु प्रयुक्तां विभक्तिं लिखत
- बहूनि परितः विकीर्णानि। — प्रथमा (बहुवचन)
- अमरे न च पक्षिराजः। — सप्तमी (एकवचन)
- अस्माकम् फलानि खादन्ति। — षष्ठी (बहुवचन)
- नमो भगवते। — चतुर्थी (एकवचन)
प्रश्न 6: मज्जूषातः अङ्कानां कृते पदानि चिनुत
मज्जूषा: पञ्चसप्ततिः, शतम्, पञ्चाशत्, चतुष्षष्टिः
- 50 — पञ्चाशत्
- 64 — चतुष्षष्टिः
- 75 — पञ्चसप्ततिः
- 100 — शतम्
प्रश्न 7: प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत
- कस्यां रोचमानायां कुलं रोचते?
उत्तरम्: विद्यायाम् रोचमानायां कुलं रोचते।
- “सदैव पुरतो निधेहि चरणम्” गीतस्य रचनाकारः कः?
उत्तरम्: रवीन्द्रनाथ ठाकुर (रवीन्द्रनाथ टैगोर)।
- कुमारसम्भवमहाकाव्यस्य रचयिता कः?
उत्तरम्: महाकविः कालिदासः।
- महास्फोटः कुत्र अस्ति?
उत्तरम्: मस्तिष्के (मस्तिष्क के भीतर)।
- केषाञ्चित् पुष्पाणां नामानि लिखत।
उत्तरम्: पद्मम्, कमलम्, चम्पकम्, मालती, जाती इत्यादीनि।
प्रश्न 8: पूर्णवाक्येन उत्तरत
- गणिकायाः नाम किम्?
उत्तरम्: गणिकायाः नाम वसन्तसेना आसीत्।
- गजधरः कः?
उत्तरम्: गजधरः एकः राजा आसीत्।
- सावित्र्याः पितुः काव्यसङ्कलनयोः नाम्नी के?
उत्तरम्: सावित्र्याः पितुः काव्यसङ्कलनयोः नाम्नी “मेघदूतम्” च “कुमारसम्भवम्” स्तः।
- सागरे कानि क्षिप्तानि सन्ति?
उत्तरम्: सागरे नद्यः क्षिप्तानि सन्ति।
- प्रेमली कस्य पत्नी आसीत्?
उत्तरम्: प्रेमली राज्ञः भोजस्य पत्नी आसीत्।
4. घटनाक्रमानुसार वाक्यानि लिखत —
- कस्मिश्चित् वने खर्नखरः नाम सिंहः प्रतिवसति स्म ।
- एतस्मिन् अन्तरे गुहायाः स्वामी दधिपुच्छः नाम शृगालः समागच्छत् ।
- नूनम् अस्मिन् गुहायां सिंहः अस्तीति तर्कयामि ।
- सः बिले प्रविश्य मे भोज्यं भविष्यति ।
- भो बिल ! अहं बिल किं न स्मरसि ।
समानार्थकानि पदानि मेलयत —
| पदम् | समानार्थकम् |
|---|---|
| गृहम् | भवनम् |
| कुम्भः | घटः |
| सलिलम् | जलम् |
| बालम् | शीघ्रम् |
पाठ्यपुस्तकात् द्वौ श्लोकौ लिखत यौ अस्मिन् प्रश्नपत्रे न स्तः ।
श्लोकः १: (उदाहरणार्थ) विद्या ददाति विनयं विनयाद् याति पात्रताम् । पात्रत्वाद् धनमाप्नोति धनाद् धर्मं ततः सुखम् ॥
श्लोकः २: (उदाहरणार्थ) उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः । न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः ॥
रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्न-निर्माणं कुरुत —
-
वाक्यम्: आसीत् महान् गणितज्ञः ज्योतिविच्च आर्यभटः ।
प्रश्नः: कः महान् गणितज्ञः ज्योतिविच्च आसीत् ?उत्तरम्: आर्यभटः महान् गणितज्ञः ज्योतिविच्च आसीत् ।
-
वाक्यम्: महाराष्ट्रस्य प्रथमा महिला शिक्षिका सावित्री बाई फुले आसीत् ।
प्रश्नः: कस्य प्रथमा महिला शिक्षिका सावित्री बाई फुले आसीत् ?उत्तरम्: महाराष्ट्रस्य प्रथमा महिला शिक्षिका सावित्री बाई फुले आसीत् ।
-
वाक्यम्: अस्माकम् देशे सप्त केन्द्रशासितप्रदेशाः अपि सन्ति ।
प्रश्नः: अस्माकम् देशे कति केन्द्रशासितप्रदेशाः सन्ति ?उत्तरम्: अस्माकम् देशे सप्त केन्द्रशासितप्रदेशाः सन्ति ।
-
वाक्यम्: चुल्ली सम्यक् न ज्वलति तावत् ।
प्रश्नः: का सम्यक् न ज्वलति ?उत्तरम्: चुल्ली सम्यक् न ज्वलति ।
-
वाक्यम्: चञ्चलो नाम व्याघः आसीत् ।
प्रश्नः: कः नाम व्याघः आसीत् ?उत्तरम्: चञ्चलः नाम व्याघः आसीत् ।
प्रश्न 25
अधोलिखित गद्यांशं विषे प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत –
“आर्यभट्टः फलितज्योतिषशास्त्रे न विश्वसिति सम | गणितीयपद्धत्या कृतम् आकलनमाधृत्य एव तेन प्रतिपादितं यद् ग्रहणे राहु-केतुनामकौ दानवौ न स्तः कारणम् | तत्र तु सूर्यचन्द्रपृथिव्यः इति त्रीणि एव कारणानि | सूर्यं परितः भ्रमन्त्याः पृथिव्याः चन्द्रस्य परिक्रमापथेन संयोगाद् ग्रहणं भवन्ति । यदा पृथिव्याः छायापातेन चन्द्रस्य प्रकाशः अवरुध्यते तदा चन्द्रग्रहणं भवति । तथैव पृथ्वीसूर्ययोः मध्ये समागतस्य चन्द्रस्य छायापातेन सूर्यग्रहणं दृश्यते ।”
- (i) तेन प्रतिपादितानि कति कारणानि सन्ति ?
उत्तर: तेन प्रतिपादितानि त्रीणि कारणानि सन्ति – सूर्यः, चन्द्रः, पृथिवी च। - (ii) दानवौ कौ आस्ताम् ?
उत्तर: राहुः केतुश्च दानवौ आस्ताम्। - (iii) ग्रहणस्य कारणम् किम् ?
उत्तर: सूर्यं परितः भ्रमन्त्याः पृथिव्याः चन्द्रस्य परिक्रमापथेन संयोगाद् ग्रहणं भवति। यदा पृथिव्याः छायापातेन चन्द्रस्य प्रकाशः अवरुध्यते तदा चन्द्रग्रहणं, तथैव पृथ्वीसूर्ययोः मध्ये समागतस्य चन्द्रस्य छायापातेन सूर्यग्रहणं भवति। - (iv) “ग्रहणे” पदस्य सन्धि विच्छेदं कुरुत ?
उत्तर: ग्रहण + ए = ग्रहणे (अ + ए = ए, गुण सन्धिः)। - (v) “सूर्यचन्द्रपृथिव्यः” पदस्य समास विग्रहम् कुरुत ?
उत्तर: सूर्यः च चन्द्रः च पृथिवी च – ताः (इतरेतरद्वन्द्व समासः)। - (vi) “सूर्यं परितः भ्रमन्त्याः पृथिव्याः चन्द्रस्य” – रेखांकितपदस्य विभक्ति लिखत ?
उत्तर: “पृथिव्याः” – षष्ठी विभक्तिः, एकवचनम्। - (vii) “परितः” शब्दस्य अर्थः अस्ति ?
उत्तर: “परितः” शब्दस्य अर्थः “चारों ओर” अथवा “समीप” इति।
प्रश्न 24
श्लोकस्य भावार्थ लिखत – (हिन्दी भाषा में)
पीत्वा रसं तु कटुकं मधुरं समानम्
माधुर्यमेव जनवेन्मधुमक्षिकासौ |
सन्तस्तथैव समसज्जनदुर्जनानाम्
श्रुत्वा वचः मधुरसूक्तरसं सृजन्ति ||
भावार्थ: जिस प्रकार मधुमक्खी कड़वे और मीठे दोनों प्रकार के रसों को पीकर भी केवल मधुरता (शहद) ही उत्पन्न करती है, उसी प्रकार सज्जन पुरुष सज्जनों और दुर्जनों के वचनों को सुनकर भी केवल मधुर एवं सुन्दर वाणी का रस ही उत्पन्न करते हैं। अर्थात् सज्जन बुराई को ग्रहण न करके अच्छाई को ही अपनाते हैं।
वृक्षाग्रवासी न च पक्षिराजः
त्रिनेत्रधारी न च शूलपाणिः |
त्वग्वस्त्रधारी न च सिद्धयोगी
जलं च विश्रन्न घटो न मेघः ||
भावार्थ: यह (वस्तु) वृक्ष के अग्रभाग पर रहने वाली है, किन्तु पक्षियों का राजा (गरुड़) नहीं है; तीन नेत्र धारण करने वाली है, किन्तु शूलपाणि (शिव) नहीं है; वृक्ष की छाल (त्वक्) को वस्त्र के रूप में धारण करने वाली है, किन्तु सिद्ध योगी नहीं है; जल को ग्रहण करती है, किन्तु घड़ा नहीं है और मेघ भी नहीं है। यहाँ ‘नारियल’ का वर्णन है – नारियल वृक्ष के शिखर पर रहता है, उसके तीन आँखें (डिंब) होते हैं, उसका छिलका (त्वक्) वस्त्र के समान होता है, और उसमें जल (पानी) भरा रहता है।
प्रश्न 35
"भगवदज्जुकम्" प्रहसनस्य अथवा "जलवाहिनी" लोकगीतस्य सारांशः हिन्दीभाषायां लिखत।
उत्तर:
"भगवदज्जुकम्" प्रहसन का सारांश: यह एक प्रहसन (हास्य नाटक) है जिसमें एक मूर्ख राजा और उसके दरबारियों की कहानी है। राजा को अपने ज्ञान पर अभिमान है, लेकिन वास्तव में वह अज्ञानी है। एक दिन एक विद्वान उसे सबक सिखाता है और राजा को अपनी मूर्खता का एहसास होता है। यह नाटक अहंकार और मूर्खता पर व्यंग्य करता है।
"जलवाहिनी" लोकगीत का सारांश: यह एक लोकगीत है जो जल लाने वाली स्त्रियों के जीवन और संघर्ष को दर्शाता है। इसमें जल की महत्ता, स्त्रियों की मेहनत और उनकी भावनाओं का वर्णन है। गीत में प्रकृति और मानव जीवन के संबंध को सुंदरता से चित्रित किया गया है।
प्रश्न 26
भवान् राजकीय उच्च प्राथमिक विद्यालय, मानगढ़े, अष्टमकक्षायाम् पठति। स्वकीय प्रधानाध्यापकस्य कृते शुल्कमुक्त्यर्थ प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लेखनीयम्।
उत्तर:
प्रार्थनापत्रम्
सेवायाम्,
प्रधानाध्यापकः,
राजकीय उच्च प्राथमिक विद्यालयः,
मानगढ़ः।
विषयः – शुल्कमुक्त्यर्थ प्रार्थनापत्रम्।
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अस्य विद्यालयस्य अष्टमकक्षायाम् पठामि। मम पिता कृषकः अस्ति, अतः मम परिवारस्य आर्थिक स्थितिः दुर्बला अस्ति। अतः अहं शुल्कं दातुं असमर्थः अस्मि।
अतः भवन्तं प्रार्थये यत् मम शुल्कं मुक्तं कर्तुं कृपया आदेशं दद्यात्।
भवदीयः,
(छात्रस्य नाम)
कक्षा – अष्टमी
दिनाङ्कः –
प्रश्न (अन्य)
भवान् राजकीय उच्च प्राथमिक विद्यालय, घण्टालीमध्ये, अष्टमकक्षायाम् पठति। स्वकीय प्रधानाध्यापकस्य कृते स्थानान्तरण-प्रमाण-पत्रार्थ प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लेखनीयम्।
उत्तर:
प्रार्थनापत्रम्
सेवायाम्,
प्रधानाध्यापकः,
राजकीय उच्च प्राथमिक विद्यालयः,
घण्टालीमध्ये।
विषयः – स्थानान्तरण-प्रमाण-पत्रार्थ प्रार्थनापत्रम्।
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अस्य विद्यालयस्य अष्टमकक्षायाम् पठामि। मम पितुः स्थानान्तरणम् अन्यत्र जातम् अस्ति, अतः मम अपि स्थानान्तरणम् आवश्यकम् अस्ति।
अतः भवन्तं प्रार्थये यत् मम स्थानान्तरण-प्रमाण-पत्रं दातुं कृपया आदेशं दद्यात्।
भवदीयः,
(छात्रस्य नाम)
कक्षा – अष्टमी
दिनाङ्कः –