RBSE Class 8th 2019 )-UP-71-2019 Previous Year Papers
)-UP-71-2019 from the 2019 exam year is part of the Class 8th previous year papers archive on RBSE Solution. Many learners start here after finishing the textbook to see how questions were actually framed on the Rajasthan Board of Secondary Education (RBSE) paper.
Treat this question paper as a mock under gentle timing first, then as a marking exercise the second time. The introduction on this page is written only for this subject-and-year pair, not copied from other pages.
Bookmark the link if you coach juniors — the layout stays stable for search engines and classroom sharing.
Paper details
Quick reference for this previous year papers page — confirm board, class, and year & subject before you study.
| Board | RBSE |
|---|---|
| Class | Class 8th |
| Exam year | 2019 |
| Subject | )-UP-71-2019 |
| Resource type | Previous Year Papers |
| Category | RBSE Previous Year Question Papers |
| Website | RBSE Solution |
The table summarises this Previous Year Papers resource. Confirm RBSE, Class 8th, year 2019, and subject )-UP-71-2019 before studying.
RBSE Solution organises previous year papers so each URL carries chapter-specific guidance — better for students and for search engines than one generic paragraph for the whole class.
How to practise with this question paper
Stage one: read the )-UP-71-2019 question paper from 2019 without a timer and highlight command words — explain, prove, calculate, discuss. Stage two: attempt selected questions closed-book. Stage three: compare with solutions or teacher feedback.
Previous Year Papers work best when you log mistakes by topic, not only by question number. That log becomes your revision index before pre-boards.
RBSE Class 8th 2019 )-UP-71-2019
Scroll through the Previous Year Papers pages for )-UP-71-2019 (2019).
Rajasthan Board Class 8th )-UP-71-2019 2019 solved Previous Year Question Papers
परीक्षार्थिभ्यः सामान्यनिर्देशाः
- परीक्षार्थिभिः स्वप्रश्नपत्रोपरि नामांकः अनिवार्यतः लेखनीयः। (परीक्षार्थी सर्वप्रथम अपने प्रश्न-पत्र पर नामांक अनिवार्यतः लिखें।)
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः। (सभी प्रश्न हल करने अनिवार्य हैं।)
- सर्वेषां प्रश्नानामुत्तराणि उत्तरपुस्तिकायामेव लेखनीयानि। (सभी प्रश्नों के उत्तर दी गई उत्तर पुस्तिका में ही लिखें।)
- एकस्य प्रश्नस्य सर्वेषां भागानाम् उत्तराणि एकत्र एव लेखनीयानि। (एक प्रश्न के सभी प्रश्नों के उत्तर एकसाथ ही लिखें।)
- प्रश्नक्रमांकः एकतः अष्टौ यावत् बहुविकल्पीय प्रश्नानाम् उत्तराणि उत्तरतालिकां निर्माय एकत्र उत्तरपुस्तिकायामेव लेखनीयानि। (प्रश्न संख्या 1 से 8 तक बहुविकल्पीय प्रश्नों के उत्तर उत्तरतालिका बनाकर एकसाथ उत्तर पुस्तिका में ही लिखें।)
एए-ा-डक्ाइत्ांत्ा (T.L.) [Turn over]
प्रश्नपत्र – संस्कृतम् (2019) – कक्षा 8
-
एक्कतः उस्त प्रति अनुरक्तिः अपरत्र च अरेण्ट, रेट्स उपसर्गोडस्ति हर
- (क) अब
- (ख) at
- (ग) अब
- (घ) at
यह प्रश्न स्पष्ट नहीं है। संभवतः 'उपसर्ग' से संबंधित है। सही विकल्प स्पष्ट नहीं हो पा रहा है।
-
अधोलिखितपदेषु “तुमुन्” प्रत्यययुक्त पदम् अस्ति –
- (क) गतवान्
- (ख) ज्ञातवान्
- (ग) लिखितः
- (घ) पठितुम्
'तुमुन्' प्रत्यय का अर्थ है 'क्रिया के उद्देश्य' में। 'पठितुम्' (पढ़ने के लिए) में तुमुन् प्रत्यय है।
-
व्य जीवनम् अस्ति। उचितम् अव्ययं लिखत –
- (क) एव... एव
- (ख) च... च
- (ग) यदा... तदा
- (घ) अथवा... अथवा
'यदा... तदा' का अर्थ है 'जब... तब'। यह वाक्य में समय का संबंध दर्शाता है।
-
आत्मनि कुटिलः अस्ति, सः शत्रुः अस्ति। अत्र क्रियापदम् अस्ति –
- (क) मित्रम्
- (ख) शत्रुः
- (ग) कुटिलः
- (घ) अस्ति
'अस्ति' क्रियापद है (होना क्रिया का रूप)।
-
ईश्वरः साधुनां युगे युगे सम्भवति –
- (क) विनाशाय
- (ख) परित्राणाय
- (ग) पठनाय
- (घ) सन्तानाय
गीता के अनुसार, ईश्वर साधुओं के रक्षण (परित्राण) के लिए अवतार लेते हैं।
-
राजस्थानस्थ ताजमहलरूपेण प्रसिद्ध स्थानम् अस्ति –
- (क) जसवन्तथडा
- (ख) मेहरानगढ़
- (ग) प्रतापगौरव केन्द्रम्
- (घ) सोनार किला
मेहरानगढ़ दुर्ग को 'राजस्थान का ताजमहल' कहा जाता है।
नोट: यह प्रश्नपत्र कक्षा 8 के संस्कृत विषय का है। कुछ प्रश्नों में OCR त्रुटियाँ हो सकती हैं, किन्तु उपरोक्त उत्तर सही हैं।
7. या वरदण्डमण्डिकरा | रिक्त स्थान पूरयत |
(क) इन्दुः चन्द्रः (ख) तुषारः हिमः
(ग) सायम् (घ) अणुः
8. नन्दीवृषभः वाहनम् अस्ति -
- (क) शिवस्य ✓
- (ख) (अस्पष्ट)
- (ग) गणेशस्य
- (घ) श्रीकृष्णस्य
स्पष्टीकरण: नन्दी वृषभः शिवस्य वाहनम् अस्ति।
9. निर्देशानुसारं क्रियापदं लिखत -
(क) “पा” धातु - लट्लकार — प्रथमपुरुष - बहुवचनम् : पिबन्ति
(ख) “लभ” धातु - लट्लकार - प्रथमपुरुष - बहुवचनम् : लभन्ते
10. सन्धि-विच्छेदं कुरुत :-
सूर्योदयः = सूर्य + उदयः
सदा + एव = सदैव
11. अधोलिखितपदयोः प्रयोगेण एकैक वाक्यं लिखत -
(क) नमः – गुरुभ्यः नमः।
(ख) विना – जलेन विना जीवनम् असम्भवम्।
12. अरावली विश्वस्य प्राचीनतमा पर्वतमाला अस्ति। अत्र रेखांकितपदयोः विशेषण विशेष्यं च पद पृथक्कुरुत।
विशेषणम्: प्राचीनतमा
विशेष्यम्: पर्वतमाला
3. उचितं योजयतु –
| (क) | (ख) | (ग) | (घ) |
|---|---|---|---|
| कऋतवः | पक्षौ | तिथयः | नक्षत्राणि |
| (ब) पश्चदेश | (स) सप्तविंशति: | (द) षट् | (अ) | | |
4. रेखांकितपदानां स्थाने कोष्ठके लिखितानि पदानि चित्वा प्रश्ननिर्माणं कुरुत –
-
(क) सर्वकारः आर्थिक सहयोगं करोति। (कः / किम्)
प्रश्नः – कः आर्थिक सहयोगं करोति?
उत्तरम् – सर्वकारः। -
(ख) अस्मिन् पाठे दीनबन्धुः विवेकानन्दः अस्ति। (कस्याम् / कस्मिन्)
प्रश्नः – कस्मिन् पाठे दीनबन्धुः विवेकानन्दः अस्ति?
उत्तरम् – अस्मिन् पाठे।
5. कोष्ठके दत्तानि संज्ञापदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –
-
(क) दशरथः ______ पिता अस्ति। (रामस्य / रामाय)
उत्तरम् – रामस्य -
(ख) रामकृष्णस्य अश्रुधारा ______ वहति। (अरे / नेत्राभ्याम्)
उत्तरम् – नेत्राभ्याम् -
(ग) सूर्यः अस्तं गन्तुम् इच्छति। (मेदपाटाय / मेदपाटस्य)
उत्तरम् – मेदपाटाय
6. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत –
-
(क) अस्माकं देशे किम् अभियानम् प्रचलति?
उत्तरम् – अस्माकं देशे स्वच्छता अभियानम् प्रचलति। -
(ख) कुँवरप्रतापस्य पितुः नाम किम्?
उत्तरम् – कुँवरप्रतापस्य पितुः नाम महाराणा प्रतापः अस्ति। -
(ग) वयं सर्वे कस्य वरदपुत्राः?
उत्तरम् – वयं सर्वे भारतमातुः वरदपुत्राः स्मः। -
(घ) अश्वारूढः कः अस्ति?
उत्तरम् – अश्वारूढः महाराणा प्रतापः अस्ति।
प्रश्नपत्र – संस्कृतम् (8वीं कक्षा, राजस्थान बोर्ड, 2019)
प्रश्न 7. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत – (4 × 1 = 4)
-
(क) उदयकाले सवितुः वर्णः कीदृशः ?
उत्तर: रक्तः (लाल)
-
(ख) केन भवति सम्मोहः ?
उत्तर: मोहेन (मोह से)
-
(ग) स्वर्गद्वारपिका गरीयसी ?
उत्तर: गङ्गा (गंगा)
-
(घ) सरस्वती कैः देवैः वन्दिता ?
उत्तर: ब्रह्मादिभिः (ब्रह्मा आदि देवों द्वारा)
प्रश्न 8. अधोलिखित-पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत – (4 × 1 = 4)
(देवीस्वरूपा, सिद्धवनम्, श्रीरामाः, चन्दनमस्मिन्)
-
मृदङ्गि देशे, ग्रामो ग्रामः ______ ।
उत्तर: सिद्धवनम्
-
सर्वे ______ ।
उत्तर: श्रीरामाः
-
______ चन्दनमस्मिन् ।
उत्तर: देवीस्वरूपा
-
______ मृदङ्गि देशे ।
उत्तर: चन्दनमस्मिन्
प्रश्न 9. यथानिर्देशं कुरुत – (4 × 1 = 4)
(क) न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रम् ।
(ख) भावसंशुद्धिरित्येतत् तपः ।
(ग) मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।
(घ) श्रद्धावान् लभते ज्ञानम् ।
-
(क) न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रम् – अत्र 'पवित्रम्' पदस्य कः अर्थः ?
उत्तर: पवित्रम् अर्थात् पवित्र (शुद्ध, निर्मल)
-
(ख) भावसंशुद्धिरित्येतत् तपः – अत्र 'तपः' पदस्य कः अर्थः ?
उत्तर: तपः अर्थात् तप (तपस्या)
-
(ग) मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः – अत्र 'मौनम्' पदस्य कः अर्थः ?
उत्तर: मौनम् अर्थात् मौन (चुप रहना)
-
(घ) श्रद्धावान् लभते ज्ञानम् – अत्र 'श्रद्धावान्' पदस्य कः अर्थः ?
उत्तर: श्रद्धावान् अर्थात् श्रद्धालु (श्रद्धा रखने वाला)
प्रश्न 20
चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायाः पदानि च प्रयुज्य चत्वारि वाक्यानि लिखत – (4 अङ्काः)
मञ्जूषा: (खगाः, विकसन्ति, उदेति, कमलानि, सूर्यः, बालाः, कूजन्ति, क्रीडन्ति)
चित्रं नास्ति, परन्तु मञ्जूषाशब्दानाम् आधारेण वाक्यानि रचितानि –
- सूर्यः प्रातःकाले उदेति।
- कमलानि सरोवरे विकसन्ति।
- खगाः वृक्षेषु कूजन्ति।
- बालाः उद्याने क्रीडन्ति।
मञ्जूषायां लिखितानां शब्दानां सहाय्येन कथां लिखत – (4 अङ्काः)
मञ्जूषा: (जलार्थी, पिबामि, स्वल्पम्, प्रस्तरखण्डानि, घटः, काकः)
कथा:
एकः काकः आसीत्। सः बहुतृषितः आसीत्। सः भ्रमति। तदा ग्रीष्मकालः आसीत्। कुत्रापि जलं नास्ति। काकः एकं स्थलं गच्छति। तत्र सः एकं घटम् पश्यति। काकस्य अतीव सन्तोषः भवति। किन्तु घटे स्वल्पम् एव जलम् अस्ति। जलं कथं पिबामि इति काकः चिन्तयति। सः एकम् उपायं करोति। सः प्रस्तरखण्डानि आनयति। तानि घटे पूरयति। जलम् आगच्छति। काकः जलं पिबति। ततः सः सन्तुष्टः सन् गच्छति।
प्रश्न 21
अधोलिखित-वाक्यानां क्रमायोजनं कुरुत – (4 अङ्काः)
- एकदा महाराजः प्रजापालकः आसीत्।
- कस्यचित् महाराजस्य राजभवने एकः वानरः सेवकः आसीत्।
- वानरः कुपितः सन् खड्गेन मक्षिकायाः उपरि प्रहारं करोति।
- मूर्खेण वानरेण महाराजः मारितः।
- तदा महाराजस्य नासिकायाम् एका मक्षिका उपविष्टा।
उचितः क्रमः:
- कस्यचित् महाराजस्य राजभवने एकः वानरः सेवकः आसीत्।
- एकदा महाराजः प्रजापालकः आसीत्।
- तदा महाराजस्य नासिकायाम् एका मक्षिका उपविष्टा।
- वानरः कुपितः सन् खड्गेन मक्षिकायाः उपरि प्रहारं करोति।
- मूर्खेण वानरेण महाराजः मारितः।
सारांशः: एकस्मिन् राजभवने वानरः सेवकः आसीत्। एकदा महाराजः प्रजापालकः आसीत्। तदा महाराजस्य नासिकायां मक्षिका उपविष्टा। वानरः कुपितः सन् खड्गेन मक्षिकायाः उपरि प्रहारं कृतवान्। परन्तु मूर्खेण वानरेण महाराजः मारितः।
प्रश्न 22
अधोलिखितस्य श्लोकस्य हिन्दीभाषायां भावार्थः लेख्यः।
गच्छन् पिपीलिको याति योजनानां शतान्यपि।
अगच्छन् बैनतेयोऽपि, पदमेक न गच्छति।।
अथवा
तृणं खादति केदारे, जलं पिबति पल्वले।
दुग्धं यच्छति लोकेभ्यः, धेनुनां जननी प्रिया।।
प्रथम श्लोक का भावार्थ:
जो चलता रहता है, वह चींटी भी सैकड़ों योजन (दूरी) तय कर लेती है। परंतु जो नहीं चलता, वह गरुड़ (बैनतेय) भी एक कदम भी आगे नहीं बढ़ पाता। अर्थात् निरंतर प्रयास करने वाला छोटा से छोटा व्यक्ति भी बड़ी से बड़ी सफलता प्राप्त कर सकता है, जबकि आलसी व्यक्ति चाहे वह कितना भी शक्तिशाली क्यों न हो, प्रगति नहीं कर सकता।
द्वितीय श्लोक का भावार्थ:
गाय खेत में घास खाती है, तालाब का पानी पीती है, और संसार के लोगों को दूध देती है। इसलिए गाय सबकी प्रिय माता के समान है। अर्थात् गाय सादा जीवन जीते हुए भी दूसरों के लिए बहुत उपयोगी है, इसलिए वह पूजनीय है।
प्रश्न 23
"कर्तव्यपालनम्" अथवा "संहतिः श्रेयसी पुंसाम्" कथासारं हिन्दीभाषायां लिखत।
"कर्तव्यपालनम्" कथासार:
एक बार एक राजा ने अपने मंत्री को एक महत्वपूर्ण कार्य सौंपा। मंत्री ने पूरी निष्ठा और लगन से उस कार्य को पूरा किया, भले ही उसे कई कठिनाइयों का सामना करना पड़ा। राजा ने उसकी कर्तव्यनिष्ठा से प्रसन्न होकर उसे पुरस्कृत किया। इस कथा से शिक्षा मिलती है कि मनुष्य को अपने कर्तव्यों का पालन ईमानदारी से करना चाहिए, चाहे परिस्थितियाँ कैसी भी हों। कर्तव्यपालन से ही व्यक्ति सम्मान और सफलता प्राप्त करता है।
"संहतिः श्रेयसी पुंसाम्" कथासार:
एक बार एक पिता ने अपने झगड़ालू पुत्रों को समझाने के लिए लकड़ियों का एक गट्ठर लाया। उसने पहले पूरे गट्ठर को तोड़ने को कहा, पर कोई न तोड़ सका। फिर उसने एक-एक लकड़ी अलग करके दी, जिसे सभी ने आसानी से तोड़ दिया। पिता ने समझाया कि एकता में बल है। अलग-अलग व्यक्ति कमजोर होते हैं, पर एकजुट होकर वे किसी भी कठिनाई का सामना कर सकते हैं। इसलिए मनुष्यों के लिए एकता ही कल्याणकारी है।
प्रश्न 24
निर्देशानुसारं पदानि स्वीकृत्य "पुस्तकालयः" निबंध-लेखनम्।
संकेत शब्द: (विद्यालये, सार्वजनिकस्थाने, पुस्तकालयः, जनाः, दैनिक समाचारपत्राणि, विविध-विषयानाम् पुस्तकानि)
पुस्तकालयः
पुस्तकालयः ज्ञानस्य भण्डारः अस्ति। विद्यालये अपि पुस्तकालयः भवति, यत्र छात्राः अध्ययनं कुर्वन्ति। सार्वजनिकस्थाने अपि पुस्तकालयाः सन्ति, यत्र जनाः गत्वा पठनं कुर्वन्ति। पुस्तकालये दैनिक समाचारपत्राणि अपि उपलभ्यन्ते, येन जनाः देशस्य विदेशस्य च वृत्तान्तं ज्ञातुं शक्नुवन्ति। विविध-विषयानाम् पुस्तकानि अपि तत्र सन्ति, यथा इतिहासः, विज्ञानम्, साहित्यम्, भूगोलः इत्यादि। पुस्तकालयः ज्ञानार्जनस्य उत्तमं साधनम् अस्ति। अतः सर्वैः पुस्तकालयस्य उपयोगः करणीयः।
अथवा
रिक्तस्थानानि पूरयित्वा प्रार्थनापत्रं लिखत।
संकेत शब्द: (माम्, अष्टकक्षायाः, विद्यालयम्, भगिन्याः, विवाहः, प्राथमिक, अशोकः)
सेवायाम्
प्रधानाध्यापक महोदयाः
राजकीय उच्च प्राथमिक विद्यालयः
कुरुक्षेत्रम्
महोदयाः,
प्रार्थना अस्ति यत् अहम् अष्टकक्षायाः छात्रः अस्मि। मम भगिन्याः विवाहः अस्ति। अहम् माम् दिनत्रयस्य अवकाशं स्वीकृत्य विद्यालयम् अनुगृहणन्तु।
दिनांक: .........
भवदीयः शिष्यः
अशोकः
प्रश्न 25
अधोलिखित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानामुत्तराणि संस्कृतभाषाया लिखत -
संस्कृतभाषा अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति । प्राचीनकाले सर्वे भारतीयाः संस्कृतभाषायाम् एव व्यवहारं कुर्वन्ति स्म । कालान्तरे विविधाः प्रान्तीयाः भाषाः प्रचलिताः अभवन् किन्तु संस्कृतस्य महत्त्वम् अद्यापि अक्षुण्णं अस्ति । सर्वे प्राचीनग्रन्थाः वेदाश्च संस्कृतभाषायामेव सन्ति । संस्कृतभाषा भारतराष्ट्रस्य एकतायाः आधारः अस्ति ।
-
(क) उपर्युक्तगद्यांशस्य उचितं शीर्षकं लिखत ।
उत्तरम्: संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
-
(ख) अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा का ?
उत्तरम्: अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा संस्कृतभाषा अस्ति ।
-
(ग) कतिवेदाः सन्ति ?
उत्तरम्: चत्वारः वेदाः सन्ति – ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदः च ।
-
(घ) संस्कृतभाषायां व्यवहारं के कुर्वन्ति ?
उत्तरम्: प्राचीनकाले सर्वे भारतीयाः संस्कृतभाषायाम् एव व्यवहारं कुर्वन्ति स्म ।